URANÜS
Uranüs, Güneş Sistemi’nin Güneş’ten itibaren yedinci gezegenidir.
1781 yılında William Herschel tarafından keşfedilen ilk gezegen
olup, teleskopla keşfedilen ilk gezegen olma özelliğini taşır. Adını
Yunan mitolojisindeki gökyüzü tanrısı Uranos’tan alır.
Uranüs, Neptün ile birlikte “buz devleri” sınıfında yer alır.
Atmosferi büyük oranda hidrojen, helyum ve metan gazlarından
oluşmaktadır. Metan gazı, kırmızı ışığı soğurarak gezegene
karakteristik mavi-yeşil rengini verir.
Uranüs’ün en dikkat çekici özelliği, dönme ekseninin yaklaşık 98
derece eğik olmasıdır. Bu olağanüstü eksen eğikliği nedeniyle Uranüs
adeta “yan yatmış” şekilde döner ve kutupları uzun süreler boyunca
Güneş ışığı alır ya da tamamen karanlıkta kalır.
Uranüs, kendi ekseni etrafında yaklaşık 17 saatte dönerken, Güneş
etrafındaki bir tam turunu yaklaşık 84 Dünya yılında tamamlar.
Klasik gezegenler gibi Uranüs de çıplak gözle görülebilir, ancak
sönüklüğü ve yavaş yörüngesi nedeniyle eski gözlemciler tarafından
hiçbir zaman bir gezegen olarak kabul edilmedi.
Uranüs’ün bilinen 27 uydusu bulunmaktadır. En büyük uyduları
Titania, Oberon, Umbriel, Ariel ve Miranda’dır. Özellikle
Miranda’nın yüzeyindeki karmaşık yapılar, geçmişte şiddetli jeolojik
olayların yaşandığını düşündürmektedir.
Uranüs, ince ve karanlık bir halka sistemine sahiptir. Bu halkalar,
Satürn’ün halkaları kadar belirgin değildir ancak gezegenin
çevresinde net biçimde gözlemlenebilir.
Uranüs, yalnızca Voyager 2 uzay aracı tarafından yakından
incelenmiştir. Voyager 2’den elde edilen veriler, Uranüs’ün
atmosferi, manyetik alanı ve uydu sistemi hakkında temel bilgileri
sağlamıştır. Uranüs'ün dönme ekseni Güneş Sistemi düzlemine
neredeyse paraleldir ve 82,23°'lik bir eksen eğikliğine sahiptir.
Hangi kutbun kuzey kabul edildiğine bağlı olarak eğiklik 82,23° veya
97,8° olarak tanımlanabilir. Birinci tanım, Uluslararası Astronomi
Birliği'nin kuzey kutbunu Güneş Sistemi'nin değişmeyen düzleminin
Dünya'nın kuzey tarafında kalan kutup olarak tanımlayan görüşünü
esas alır. Bu tanıma göre Uranüs ters yönlü (retrograd) bir dönüşe
sahiptir.
Alternatif olarak, cismin dönüş yönüne sağ el kuralı
uygulanarak kuzey ve güney kutupları belirlenebilir ve Uranüs'ün
eksen eğikliği 97,8° olarak da hesaplanabilir; böylece hangi kutbun
kuzey, hangisinin güney olduğu kabulü değişir ve gezegenin dönüşü
ileri yönlü (prograd) olarak değerlendirilir.
